برای ترک اعتیاد از کجا شروع کنیم؟ راهنمای اولین قدم درمان
برای شروع درمان اعتیاد چه باید کرد؟ با مراحل ارزیابی اولیه، انتخاب مسیر درمان، نقش خانواده و نحوه مراجعه به کلینیک ترک اعتیاد در مشهد آشنا شوید.
وقتی فرد یا خانوادهاش به این نتیجه میرسند که مصرف مواد به یک مشکل تبدیل شده، یکی از اولین سؤالها این است: برای ترک اعتیاد از کجا باید شروع کنیم؟
شروع درمان الزاماً به معنی بستریشدن یا قطع ناگهانی مصرف نیست. شرایط هر فرد میتواند با دیگری متفاوت باشد و نوع ماده مصرفی، مدت مصرف، وضعیت جسمی و روانی و سابقه درمان قبلی میتوانند در انتخاب مسیر درمان مؤثر باشند. به همین دلیل، قدم منطقی اول معمولاً ارزیابی تخصصی است.
سازمان جهانی بهداشت اختلالات مصرف مواد را مشکلات سلامت پیچیدهای میداند که عوامل زیستی، روانی، اجتماعی و محیطی در آنها نقش دارند و برای درمان آنها ممکن است به رویکردی جامع نیاز باشد.
قدم اول: شرایط فرد باید بررسی شود
هیچ روش درمانی واحدی برای همه افراد مناسب نیست. مؤسسه ملی سوءمصرف مواد آمریکا (NIDA) نیز تأکید میکند که انتخاب درمان باید متناسب با نوع مصرف و نیازهای فرد انجام شود.
در ارزیابی اولیه ممکن است مواردی مانند اینها بررسی شوند:
- نوع و الگوی مصرف
- مدت زمان مصرف
- سابقه تلاش برای قطع یا درمان
- داروهای مصرفی
- وضعیت جسمی
- وضعیت روانشناختی
- شرایط خانوادگی و اجتماعی
- مشکلاتی که مصرف در زندگی فرد ایجاد کرده است
هدف از این بررسی، قضاوتکردن فرد نیست؛ هدف این است که مشخص شود چه نوع مداخلهای برای شرایط او مناسبتر است.
آیا میتوان مصرف را یکدفعه در خانه قطع کرد؟
تصمیم درباره نحوه کاهش یا قطع مصرف بهتر است بدون ارزیابی تخصصی گرفته نشود. علائم قطع مصرف بسته به ماده، مقدار مصرف و شرایط جسمی فرد متفاوت است و در بعضی شرایط ممکن است نیاز به مراقبت پزشکی وجود داشته باشد.
از طرف دیگر، صرفاً عبور از مرحله علائم جسمی به معنی پایان درمان نیست. NIDA توضیح میدهد که سمزدایی یا مدیریت علائم قطع، تنها میتواند مرحله اول درمان باشد و بهتنهایی معمولاً برای رسیدگی به ابعاد بلندمدت اختلال مصرف مواد کافی نیست.
بنابراین بهتر است سؤال فقط این نباشد که: «چطور مصرف را قطع کنیم؟»
سؤال کاملتر این است: «چه برنامهای میتواند به فرد برای شروع و ادامه درمان کمک کند؟»
درمان اعتیاد فقط دارو نیست
برنامه درمان ممکن است بسته به شرایط فرد از چند بخش تشکیل شود. درمانهای رفتاری و مشاوره از روشهای رایج درمان اختلالات مصرف مواد هستند و برای بعضی اختلالات نیز درمان دارویی میتواند بخشی از برنامه باشد.
در یک مسیر درمانی ممکن است مواردی مانند اینها مطرح شوند:
- ارزیابی پزشکی
- درمان دارویی در صورت نیاز و تجویز پزشک
- مشاوره و مداخلات روانشناختی
- شناسایی موقعیتهای پرخطر
- مدیریت میل به مصرف
- کمک به اصلاح الگوهای رفتاری
- مشارکت خانواده در صورت مناسببودن
- پیگیری بعد از شروع درمان
اینکه کدام موارد برای یک فرد لازم است، باید براساس شرایط همان فرد مشخص شود.
خانواده میتواند اولین تماس را بگیرد؟
بله. لازم نیست همیشه خود فرد اولین کسی باشد که برای گرفتن اطلاعات اقدام میکند.
اگر یکی از اعضای خانواده درگیر مصرف مواد است و هنوز برای مراجعه آمادگی ندارد، خانواده میتواند ابتدا درباره نحوه برخورد، مسیرهای درمانی موجود و چگونگی مطرحکردن موضوع درمان با فرد، اطلاعات بگیرد.
حمایت خانواده میتواند در روند درمان و بهبودی نقش مهمی داشته باشد و در بعضی برنامههای درمانی، مشاوره یا درمان خانوادگی نیز استفاده میشود.
در اولین مراجعه به کلینیک چه اتفاقی میافتد؟
جزئیات پذیرش در مراکز مختلف متفاوت است، اما در یک ارزیابی اولیه معمولاً هدف اصلی شناخت شرایط مراجعهکننده است.
ممکن است درباره سابقه مصرف، وضعیت فعلی، سلامت جسمی و روانی و سابقه درمان سؤال شود. پس از ارزیابی، تیم درمان میتواند درباره گزینههای مناسب توضیح دهد.
بنابراین مراجعه اولیه به معنی تعهد اجباری به یک روش درمانی مشخص نیست. این جلسه در درجه اول فرصتی برای بررسی شرایط و تصمیمگیری آگاهانهتر است.
چطور یک مرکز درمان اعتیاد مناسب انتخاب کنیم؟
هنگام بررسی یک کلینیک ترک اعتیاد، فقط تبلیغات یا عبارتهایی مانند «بهترین مرکز» را معیار قرار ندهید.
بهتر است این موارد را بررسی کنید:
- مرکز دارای مجوز معتبر باشد.
- پزشک و تیم درمان مشخص باشند.
- درباره روش درمان توضیحات روشن ارائه شود.
- برای همه مراجعان یک نسخه یکسان پیشنهاد نشود.
- محرمانگی اطلاعات جدی گرفته شود.
- وعدههایی مانند «درمان صددرصدی» یا «بدون بازگشت» داده نشود.
- امکان پیگیری و ادامه درمان وجود داشته باشد.
درمان اختلال مصرف مواد معمولاً یک فرایند است، نه یک اقدام چندروزه و یکسان برای همه.
اگر قبلاً برای ترک اقدام کردهایم ولی موفق نشدهایم چه؟
تلاش ناموفق قبلی الزاماً به این معنی نیست که درمان بعدی نیز نتیجهای نخواهد داشت.
اختلال مصرف مواد میتواند روندی طولانیمدت داشته باشد و در بعضی افراد نیاز به اصلاح یا تغییر برنامه درمان وجود دارد. حتی بازگشت به مصرف میتواند نشانهای باشد که برنامه درمان باید دوباره ارزیابی شود.
مهمتر از سرزنشکردن فرد، بررسی این است که:
- چه چیزی باعث بازگشت شد؟
- چه موقعیتهایی فرد را در معرض مصرف قرار دادند؟
- کدام بخش برنامه قبلی کافی نبود؟
- برای مرحله بعد چه تغییری لازم است؟
برای شروع درمان در مشهد چه کاری انجام دهیم؟
اگر خودتان یا یکی از اعضای خانواده درباره مصرف مواد نگران هستید، اولین قدم میتواند یک تماس برای دریافت اطلاعات اولیه و هماهنگی ارزیابی باشد.
منابع علمی
- National Institute on Drug Abuse، اصول و روشهای درمان اختلالات مصرف مواد.
- World Health Organization، رویکردهای پیشگیری و درمان اختلالات مصرف مواد.